Αρχαια Γιτανη

Γιτάνη
Οικισμός ελληνιστικών χρόνων που υπήρξε έδρα του κοινού των Θεσπρωτών και ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα και των Ηπειρωτών. Βρίσκεται βορείως του Καλαμά, τον οποίο ήλεγχε όπως και ολόκληρη την περιοχή.

Η ανασκαφή άρχισε το 1985 και συνεχίζεται καθ' έτος ως συστηματική ανασκαφή από την κ. Κ. Πρέκα - Αλεξανδρή.

Μέχρι σήμερα έχουν ανασκαφεί:

Το κτήριο Α, ελληνιστικό οικοδόμημα με εσωτερικό αίθριο, περιμετρικό διάδρομο και διαμερίσματα με ψηφιδωτά δάπεδα. Μέσα στο κτήριο αποκαλύφθηκαν 3.000 πήλινα σφραγίσματα.
Ο μικρός ναός.
Το κτήριο Β, που πιθανώς έχει χρησιμοποιηθεί και ως νομισματοκοπείο.
Το κτήριο Γ, η στοά και η αγορά.
Ποταμός Καλαμάς

Τα νερά του ποταμού Καλαμά έδιναν και δίνουν ζωή σε πόλεις και χωριά δίπλα στο πέρασμά του.
Γκρεμισμένα μονότοξα, πολύτοξα γεφύρια, ίχνη πόλεων και ακροπόλεων μαρτυρούν ένα σφιχτό οικιστικό πλέγμα μέσα στους αιώνες. Γιτάνη, Φανωτή, Οσδίνα.

Στα ηπειρωτικά βουνά οι πηγές του.
Στο κατέβασμά του, ανάμεσα στα χωριά Βροσύνα και Πέντε Εκκλησιές το ποτάμι τρυπά τους βράχους και αυτοί ορθώνονται πάνω του σε ένα επιβλητικό φαράγγι για να αγκαλιάσουν προστατευτικά τα σπάνια είδη πουλιών και λουλουδιών που ζούν στις όχθες του…

Ορμητικός στην αρχή o Καλαμάς, ήρεμος πρίν συναντήσει τη θάλασσα, δημιουργεί στο σημείο των εκβολών του στο Ιόνιο, το δέλτα του ποταμού.
Εκεί, ανάμεσα στην Σαγιάδα, το Ράγιο και την Ηγουμενίτσα, βρίσκετε ένας από τους σημαντικότερους υγροβιότοπους της Ελλάδας.

Σπάνιας ομορφιάς και πλούτου σε χλωρίδα και πανίδα είναι επίσης το Έλος Καλοδικίου, γνωστότερο στους Θεσπρωτούς ως λίμνη με τα νούφαρα.